Soorten ratten in België

Ratten kunnen een risico vormen voor de gezondheid, opgeslagen goederen, gebouwen en installaties. Ze vervuilen voedselvoorraden, knagen aan materialen en kunnen ziektekiemen verspreiden. Daarom is het belangrijk om te weten met welke soort u te maken hebt.

In België gaat het in de praktijk vooral om twee rattensoorten: de bruine rat en de zwarte rat. Hoewel ze tot dezelfde familie behoren, verschillen ze duidelijk in lichaamsbouw, leefomgeving en gedrag. Een correcte identificatie is daarom de eerste stap naar een doeltreffende wering en bestrijding.

Welke ratten komen het vaakst voor in België?

In België worden vooral twee soorten aangetroffen:

• de bruine rat (Rattus norvegicus)

• de zwarte rat (Rattus rattus)

De bruine rat is veruit de meest voorkomende soort. De zwarte rat komt ook voor, maar is zeldzamer en meer gebonden aan specifieke omgevingen zoals havens, landbouwbedrijven en gebouwen.

Algemene kenmerken van ratten

Ratten behoren tot de orde van de knaagdieren (Rodentia) en tot de familie Muridae. Het zijn intelligente en zeer aanpasbare dieren met een sterk overlevingsvermogen. Ze kunnen zich snel voortplanten en maken efficiënt gebruik van voedsel, schuilplaatsen en menselijke infrastructuur.

Bruine rat (Rattus norvegicus)

De bruine rat is de meest voorkomende rattensoort in België. Ze wordt vaak aangetroffen in steden, industriegebieden, landbouwomgevingen, stallen, opslagplaatsen en riolen.

Uitzicht

De bruine rat heeft een stevig en gedrongen lichaam. De kop-romplengte bedraagt meestal ongeveer 20 tot 30 cm. De staart is dik en korter dan het lichaam. Volwassen dieren wegen doorgaans tussen 250 en 500 g, soms meer. De snuit is stomp, de oren zijn relatief klein en het lichaam oogt zwaarder en robuuster dan dat van de zwarte rat.

Levenscyclus

Bruine ratten kunnen zich het hele jaar door voortplanten wanneer de omstandigheden gunstig zijn. De draagtijd duurt ongeveer 21 tot 24 dagen. Een worp telt vaak 6 tot 10 jongen. Een vrouwtje kan meerdere worpen per jaar hebben, vaak ongeveer 4 tot 7. Jonge dieren zijn na ongeveer 2 tot 3 maanden geslachtsrijp.

Gewoonten

Bruine ratten leven vooral op of onder de grond. Ze zijn uitstekende gravers en zwemmers en worden vaak aangetroffen in de nabijheid van water. Ze kunnen ook klimmen, maar doen dat minder behendig dan zwarte ratten. In België is dit de soort die het vaakst met riolen geassocieerd wordt. Bruine ratten zijn alleseters en eten onder meer granen, zaden, fruit, keukenafval, vlees en insecten. Ze hebben regelmatig toegang tot drinkwater nodig.

Zwarte rat (Rattus rattus)

De zwarte rat komt minder vaak voor dan de bruine rat, maar kan lokaal nog een belangrijk plaagdier zijn. Ze wordt vooral aangetroffen in gebouwen, op boerderijen, in loodsen en in havenomgevingen.

Uitzicht

De zwarte rat is slanker gebouwd dan de bruine rat. De kop-romplengte bedraagt meestal ongeveer 16 tot 24 cm. De staart is opvallend lang en meestal langer dan het lichaam. Volwassen dieren wegen vaak tussen 150 en 250 g. Ze hebben een spitse snuit, grote oren en een fijne, meer beweeglijke lichaamsbouw.

Levenscyclus

De draagtijd duurt ongeveer 3 weken. Per nest worden meestal 5 tot 10 jongen geboren. Onder gunstige omstandigheden kunnen zwarte ratten meerdere nesten per jaar krijgen, vaak ongeveer 3 tot 6. De jongen bereiken de geslachtsrijpheid na ongeveer 3 maanden.

Gewoonten

Zwarte ratten zijn zeer goede klimmers en verblijven vaak op hogere plaatsen, zoals zolders, plafonds, balken, rekken en bovenverdiepingen. Ze graven minder dan bruine ratten. In België zijn ze zeldzamer en meer gebonden aan beschutte, droge of warme omgevingen. Ze eten vooral plantaardig voedsel, zoals granen, zaden, noten en fruit, maar kunnen ook ander voedsel opnemen.

Dieren die vaak met ratten worden verward

Niet elk dier dat op een rat lijkt, is ook werkelijk een rat. Dat onderscheid is belangrijk, omdat leefwijze, risico’s en aanpak sterk kunnen verschillen.

Huismuis

De huismuis is veel kleiner dan een rat, met een fijnere kop, grotere oren en een lichter lichaam. Ze leeft vaak binnenshuis en vraagt een andere aanpak dan ratten.

Woelmuizen

Woelmuizen zijn geen ratten, maar een andere groep knaagdieren. Ze hebben meestal een gedrongen lichaam, kleine oren en een kortere staart. Ze leven vaker in graslanden, tuinen, bermen of ondergrondse gangenstelsels.

Muskusrat

De muskusrat is ondanks haar naam geen echte rat zoals de bruine of zwarte rat. Het is een groot, semiaquatisch knaagdier dat vooral voorkomt langs waterlopen, oevers en natte gebieden.

Marters

Marters zijn geen knaagdieren, maar roofdieren. Ze kunnen ook schade of overlast veroorzaken, bijvoorbeeld op zolders of aan voertuigen, maar hun gedrag en beschermde status verschillen sterk van die van ratten.

Waarom soortherkenning belangrijk is

De bruine rat en de zwarte rat gebruiken niet dezelfde schuilplaatsen en volgen niet dezelfde routes. De bruine rat bevindt zich vaker ondergronds, langs water of in riolen. De zwarte rat zoekt vaker hoge, droge en beschutte plaatsen op. Daardoor verschillen ook de geschikte methoden voor inspectie, wering en bestrijding. Een correcte identificatie van de soort maakt het mogelijk om sneller en gerichter in te grijpen.